Egzema u niemowląt – czym jest i jak sobie z nią poradzić?

Jak powstaje egzema u niemowląt? Jak odróżnić ją od odparzeń?

Egzema to szeroki termin medyczny obejmujący wiele schorzeń skóry o charakterze zapalnym. Nie jest to więc określenie jednej jednostki chorobowej, a całego zbioru chorób skóry, których wspólnym mianownikiem jest stan zapalny, dający podobne objawy. Określenie “egzema” dotyczy właśnie charakterystycznej ostrej reakcji zapalnej skóry. Reakcja to objawia się zaczerwienieniem, uporczywym świądem, obrzękiem, pęcherzykami wypełnionymi płynem, łuszczeniem się, a w dalszych etapach nadżerkami, strupami i pogrubieniem skóry. 

Jednym z najbardziej znanych rodzajów egzemy u niemowląt jest atopowe zapalenie skóry (AZS). Terminy “egzema” oraz “AZS” są jednak błędnie stosowane zamiennie. W rzeczywistości AZS jest egzemą, ale nie każda egzema jest atopowym zapaleniem skóry. Do innych typów egzemy należy między innymi wyprysk kontaktowy alergiczny, wyprysk kontaktowy niealergiczny (irrytacyjny), wyprysk łojotokowy czy wyprysk pieniążkowaty. 

Jak odróżnić egzemę u niemowląt od odparzenia? Odparzenie to potoczna nazwa na podrażnienie, zaczerwienienie, pieczenie i ból w okolicy okołopieluszkowej, zwykle spowodowane zbyt długim kontaktem skóry z moczem lub kałem i ocieraniem się skóry o pieluszkę. Przy takiej definicji odparzenie można zaliczyć do egzemy kontaktowej irrytacyjnej, czyli takiej, w której drażniący czynnik zewnętrzny powoduje reakcję zapalną. Co ważne, odparzenie występuje w okolicy zetknięcia się skóry z zabrudzoną pieluszką. Egzema natomiast może występować w różnych miejscach na ciele.   

Nie istnieje jedna przyczyna powstawania egzemy u niemowląt. Możliwych powodów jest bardzo dużo i zależą one między innymi od typu egzemy. Wymienić można uwarunkowania genetyczne, dysfunkcję bariery skórnej, czynniki środowiskowe (kontakt z alergenami lub substancjami drażniącymi) czy nieprawidłowości w funkcjonowaniu układu odpornościowego. 

Rola naruszonej bariery naskórkowej i doboru odpowiednich emolientów

Niemowlęca skóra z natury jest cieńsza, a jest bariera skórna nie do końca wykształcona. Dziecięca skóra może stać jeszcze bardziej wymagająca, jeśli dodatkowo boryka się z AZS. Uszkodzona bariera skórna to jedna z charakterystycznych cech atopowego zapalenia skóry. Taki stan prowadzi do szeregu nieprzyjemnych objawów, takich jak wzmożona suchość spowodowana zwiększoną utratą wody z naskórka. Skóra z naruszoną barierą ochronną jest również łatwym celem dla drobnoustrojów. Z łatwością penetrują ją również alergeny czy substancje drażniące. Taka skóra jest więc dużo wrażliwsza i podatniejsza na działanie szkodliwych czynników zewnętrznych. Uszczelnianie bariery skórnej stanowi więc priorytet w leczeniu AZS, ale i innych schorzeń. Uszkodzenie bariery ochronnej w mniejszym lub większym stopniu występuje w przypadku każdego rodzaju egzemy, dlatego tak ważna jest codzienna pielęgnacja dziecięcej skóry ukierunkowana na jej regenerację. 

Niezastąpionym elementem pielęgnacji przy naruszonej barierze ochronnej skóry jest stosowanie emolientów, czyli preparatów natłuszczających, nawilżających i regenerujących, których zadaniem jest otulenie skóry ochronnym filmem. Emolienty uniemożliwiają nadmierną ucieczkę wody z naskórka, uelastyczniają skórę, zapobiegając jej pękaniu oraz regenerują ją. Z powodzeniem mogą stać się głównym elementem naturalnej kuracji przeciwko objawom atopowego zapalenia skóry.

Naturalne oleje i masła roślinne bezpieczne dla wrażliwej skóry niemowlęcia

Roślinne oleje i masła kosmetyczne w pielęgnacji skóry dziecka pełnią rolę naturalnych emolientów. Dobrej jakości surowce szczególnie nadają się do wrażliwej skóry niemowlęcia ze względu na ich wysoki stopień bezpieczeństwa. W ekologicznych olejach i masłach nie znajdziesz długiej listy składników ani niepotrzebnych chemicznych substancji. Czysty i prosty skład minimalizuje ryzyko powstania alergii czy podrażnienia. Takie surowce mogą stanowić część naturalnego leczenia egzemy u niemowląt.

Które oleje i masła będą działały najlepiej? Najkorzystniejsze są te wyróżniające się wysoką zawartością wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, zwłaszcza kwasu linolowego. Kwas ten pełni szczególną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu warstwy rogowej. 

Olejem o wysokiej zawartości kwasów wielonienasyconych jest olej z wiesiołka, olej konopny, olej z pestek winogron, olej z pestek arbuza czy olej z nasion czerwonej maliny. Świetnymi emolientami dla niemowląt będą również: masło shea, olej jojoba, olej ze słodkich migdałów, olej z pestek moreli oraz olej kokosowy, pomimo nieco innego profilu tłuszczowego. 

Zasady bezpiecznej kąpieli dziecka z egzemą – temperatura, czas i delikatne mycie

Jak leczyć egzemę u niemowląt? Oprócz stosowania się do zaleceń lekarza warto wprowadzić dobre nawyki związane z higieną i pielęgnacją. Przy występowaniu egzemy należy ograniczyć czynności higieniczne do krótkich (5-10 minut) kąpieli w letniej wodzie. Zdecydowanie trzeba wystrzegać się długiego kontaktu skóry z bardzo ciepłą wodą. Do mycia warto używać hipoalergicznych, łagodnych, bezwonnych produktów o pH zbliżonym do pH skóry, bez drażniących dodatków. Najlepiej sprawdzą się olejki myjące. Skórę delikatnie osuszaj poprzez przykładanie do niej miękkiego ręcznika, a nie pocieranie. Po kąpieli zabezpiecz skórę olejkiem lub balsamem.

Delikatne kosmetyki DIY dla niemowląt

Oleje czy masła kosmetyczne, które mają pełnić rolę emolientu, możesz dodawać do kąpieli. Taki zabieg pozostawi skórę dziecka nawilżoną i natłuszczoną, zapewniając jej odpowiednią regenerację i elastyczność. Warto przygotować również domowy olejek, na przykład nawilżający olejek na przesuszoną skórę dziecka na bazie oleju z nasion truskawki i oleju shea lub oliwkę do masażu dziecka z olejem z arbuza. Z kolei jeśli szukasz łagodnego szamponu, idealny dla wrażliwej dziecięcej skóry będzie delikatny szampon do pielęgnacji skóry atopowej z egzemą.

Najczęściej zadawane pytania FAQ:

Czy sterydy w maściach są konieczne przy egzemie u niemowlęcia czy wystarczą emolienty?

W przypadku łagodnej egzemy emolienty mogą wystarczyć, ale jeśli występuje zaostrzenie objawów konieczne może być zastosowanie sterydów. O sposobie leczenia egzemy u niemowląt zawsze powinien decydować lekarz. 

Czy dodawanie do kąpieli dziecka z egzemą krochmalu lub naparu z rumianku pomaga?

Kąpiel w krochmalu jest tradycyjnym sposobem na ukojenie podrażnionej skóry. Taki zabieg może być dodatkiem pielęgnacyjnym, ale nie zastąpi emolientu.

Jakie tkaniny ubranek są najbardziej polecane dla niemowląt z tendencją do egzemy?

Niemowlętom z tendencją do egzemy zaleca się zakładanie ubranek z naturalnych miękkich i przewiewnych materiałów. Najlepiej sprawdzi się organiczna bawełna lub bambus.

Bibliografia

• A. J. Sybilski, “Skóra – najważniejszy narząd naszego ciała. Dbajmy o nią!”, Pediatria i Medycyna Rodzinna, vol. 8, nr 4.
• A. Liberska-Nobis, A. Mikucka-Wituszyńska, E. Szymańska, I. Walecka, K. Dopytalska, “Egzema u dzieci”, https://forumpediatrii.pl/artykul/egzema-u-dzieci, dostęp: 27.08.2026 
• N. Klimiankova, “Egzema a AZS: Czym się różnią? Porównanie objawów, diagnostyki i leczenia”, https://mediusg.pl/blog/egzema-a-azs-roznice-objawy-leczenie, dostęp: 27.08.2026
• Redakcja portalu o-lekach.pl, “Egzema – przyczyny, objawy i metody leczenia”, https://o-lekach.pl/egzema-czym-jest-i-jak-leczyc/, dostęp: 27.08.2026